Passend onderwijs – waar staan we nu?

Passend onderwijs is ruim een jaar geleden ingevoerd. Scholen en samenwerkingsverbanden werken hard om hier verder vorm aan te geven. Het is een actueel thema, dat merk je aan alle aandacht die er in de media voor is. Er wordt veel onderzoek gedaan om de effecten van passend onderwijs te meten. Op basis van twee onderzoeken volgen hieronder de belangrijkste conclusies vanuit het perspectief van ouders van leerlingen met een ondersteuningsvraag. Hoe kijken deze ouders tegen passend onderwijs aan en wat zijn hun aanbevelingen bij het realiseren van passend onderwijs voor alle leerlingen?

In de regio’s Zuid-Kennemerland, Helmond en Utrecht zijn drie samenwerkingsverbanden op 1 augustus 2013 gestart met passend onderwijs, een jaar eerder dan de landelijk verplichte datum van invoering. Onderzoeks- en adviesbureau Oberon heeft in september 2014 een rapport uitgebracht over hoe ouders de eerste periode passend onderwijs binnen deze drie pionierende samenwerkingsverbanden hebben ervaren. Dit rapport heet: “Pionieren in passend onderwijs: ervaringen van ouders”. Uit het onderzoek blijkt dat ouders, met name in het basisonderwijs, de communicatie over hun kind vanuit school vaak voldoende vinden. Een goede begeleider, in het basisonderwijs vaak de leerkracht, wordt gezien als een voorwaarde voor een passende plek. Ouders vinden dat het systeem nu nog teveel door toeval (persoonsafhankelijk) bepaald wordt. Een goede samenwerking in de vorm van gelijkwaardig partnerschap tussen ouders en school is essentieel.

Ouders hebben veel begrip voor school en leerkrachten. Zij begrijpen dat leerkrachten weinig tijd hebben voor individuele aandacht vanwege de grote klassen. Opmerkelijk is, dat in tegenstelling tot ouders van leerlingen met een fysieke beperking, ouders van leerlingen met een ondersteuningsvraag op cognitief of sociaal-emotioneel gebied ervaren dat leerkrachten hen niet altijd als ervaringsdeskundige zien. Aanwijzingen en tips van ouders worden daardoor niet toegepast op school. Er is bovendien verbetering mogelijk in de communicatie en informatievoorziening, met name in het traject van schoolkeuze, toewijzing en plaatsing. Voor ouders is het niet altijd duidelijk wat scholen kunnen bieden voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte.

Een jaar na het onderzoek van Oberon heeft de Kinderombudsman een rapport uitgebracht over de rol van de verschillende partijen bij de uitvoering van passend onderwijs. Dit rapport heet ‘Werkt passend onderwijs? ’ en bevat een aantal aanbevelingen om passend onderwijs te laten slagen. De meeste aanbevelingen komen overeen met het onderzoek van Oberon. Ouders en professionals geven aan dat ouders niet weten waar ze staan en waar ze recht op hebben. Scholen hebben op basis van de zorgplicht ook de plicht om ouders te informeren, maar geven hier volgens diverse betrokkenen vaak onvoldoende invulling aan. Ouders en kinderen hebben hierdoor over het algemeen geen idee wanneer de zorgplicht van de school in werking treedt (formeel pas als het kind schriftelijk is aangemeld bij een school, een telefoontje is niet genoeg) en wanneer zij zich tot het samenwerkingsverband kunnen of moeten wenden. Bovendien is het besluitvormingsproces rond toelaten, verwijderen of onderwijsondersteuning vaak niet transparant. Ook hier blijkt weer dat door een gebrek aan kennis en informatie bij ouders, maar soms ook bij school of het samenwerkingsverband, de communicatie tussen de verschillende partijen zelden gelijkwaardig is en niet soepel verloopt. Vanuit het belang van ouders is de belangrijkste aanbeveling van de Kinderombudsman aan Sander Dekker, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), om de informatievoorziening aan ouders over hun (rechts)positie te verbeteren.

Tot slot volgt hieronder op basis van de verschillende onderzoeken een aantal aanbevelingen vanuit het perspectief van ouders, dat voor alle partijen helder, concreet en eenvoudig uit te voeren is.

  • Ga in elke situatie uit van gelijkwaardig partnerschap tussen ouders en school. Voor scholen: neem ouders serieus. Voor ouders: zorg voor een proactieve en constructieve houding.
  • Geef uitgebreide voorlichting bij de overgang van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs. Dit geldt zowel voor de begeleidingsmogelijkheden als voor de mogelijkheden van praktische aanpassingen.
  • Zorg voor duidelijke procedures rondom aanmelding. Maak een aanmeldformulier goed vindbaar op de website, zodat ouders zich schriftelijk kunnen aanmelden. Op deze manier kunnen scholen hun zorgplicht niet ontduiken.
  • Maak als school duidelijk waar ouders informatie kunnen vinden. Stel een onderwijsconsulent aan waar ouders met hun zorgvragen terecht kunnen.
  • Zorg voor een structurele borging van alle ondersteuning middels een stevig beleid.

Mocht u na het lezen van dit artikel geïnteresseerd zijn in het lezen van de volledige rapporten, dan kunt u deze hieronder downloaden. Heeft u vragen over de mogelijkheden voor ondersteuning van uw zoon of dochter, dan kunt u contact opnemen met een vestiging van Opdidakt bij u in de buurt. We bespreken samen de hulpvraag en bekijken welke vorm van onderzoek en/of begeleiding het beste aansluit bij uw wensen en verwachtingen.

Pionieren in passend onderwijs – ervaringen van ouders
Werkt passend onderwijs? – Stand van zaken een jaar na dato